Duurzaamheid is hot. In het dagelijks leven kom je het begrip steeds vaker tegen. Het woord wordt vaak in verband gebracht met milieuvriendelijkheid, klimaatverandering en uitputting van onze planeet. Maar voor de buitensporter betekende duurzaamheid vroeger iets heel anders.


Geplaatst in Bergen Magazine, nummer 1 – 2011

Duurzaamheid is niet nieuw. Het begrip heeft door de jaren heen wel een andere lading gekregen, zeker in relatie tot wat we in het assortiment van de buitensportspecialist vinden. Stond ‘duurzaam’ jaren geleden nog voor een product dat onverslijtbaar was en garant stond voor jarenlang gebruiksplezier, tegenwoordig bedoelen producenten met ‘duurzaam’ dat het product zo min mogelijk bijdraagt aan de vernieling van onze planeet. Deze betekenis van het woord stamt uit 1987, toen de VN commissie Brundtland aan de term ‘duurzame ontwikkeling’ een officiële betekenis toekende: ontwikkeling die aansluit op de behoefte van het heden, zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen. De tegenhanger van duurzame ontwikkeling in marketingland is Greenwashing: claimen dat je duurzaam bent richting de klant, zonder dat dit daadwerkelijk inhoud heeft.

Duurzaam materiaalgebruik

Hoe maakt de kritische consument nu een verantwoorde keuze bij het winkelen in de lokale buitensportwinkel? Voor producenten van kleding, schoenen, rugzakken en bijvoorbeeld klimmateriaal zijn een aantal aspecten van belang. Allereerst zijn er de gebruikte materialen en de manier waarop deze worden gewonnen en verwerkt. Als fabrikant heb je de keuze: ga je voor een natuurlijk materiaal, kies je voor een kunststof of ga je voor een combinatie van beide? Voor de keuze van een grondstof en de verwerking daarvan is de Cradle to Cradle ontwerpfilosofie van de Amerikaanse architect William McDonough en de Duitse chemicus Michael Braungart een interessante denkrichting. De Cradle to Cradle filosofie maakt onderscheid tussen twee materiaalkringlopen: de biologische kringloop (de biosfeer) en de technologische kringloop (de technosfeer). Zolang de componenten van ieder product te scheiden zijn in zuivere materialen in één van deze twee kringlopen, kan een grondstof keer op keer, zonder kwaliteitsverlies worden teruggebracht in de kringloop. In de biosfeer verloopt deze kringloop door biologische afbraak, waarna het als voedingsstof dient voor nieuwe biologische grondstoffen: wol vergaat in de grond, dient als voeding voor de groei van gras, wat weer gegeten wordt door schapen, die vervolgens weer wol leveren. Voor de biologische kringloop is het van belang dat materialen in het geheel biologisch afbreekbaar zijn en bijvoorbeeld geen giftige toevoegingen bevatten.

In de technosfeer kan een zuiver materiaal keer op keer hergebruikt worden door recycling. Fleece bestaat uit polyestervezels, die bijvoorbeeld kunnen worden vervaardigd uit afgedankte PET-flessen. Wanneer een fleecekledingstuk is versleten, kan er weer een ander kunststofproduct uit worden vervaardigd. Om een grondstof oneindig vaak te kunnen hergebruiken, is het van belang dat de grondstof in een productieproces niet vervuild raakt met stoffen die niet van de originele grondstof gescheiden kunnen worden. Alleen door de grondstof geheel zuiver terug te winnen, kan de grondstof oneindig vaak worden teruggebracht in de technosfeer.

Olieproducten, PET-flessen en wol zijn veelgebruikte grondstoffen voor de productie van functionele buitensportkleding.

Energie

Fabrikanten kunnen niet alleen een bijdrage leveren aan duurzame ontwikkeling door een verantwoorde materiaalkeuze en materiaalverwerking, maar ook door hun processen zodanig in te richten dat er zo min mogelijk of liever in het geheel geen fossiele brandstoffen nodig zijn. Dagelijks voorziet onze zon de aarde van meer energie dan we ooit kunnen opmaken. We zijn alleen nog niet in staat om deze energie efficiënt genoeg te ‘oogsten’, waardoor we aangewezen zijn op fossiele brandstoffen die gedurende miljoenen jaren zijn gevormd. Het gevolg: de CO2 die in deze brandstoffen is opgeslagen komt door menselijk toedoen versneld vrij en veroorzaakt het welbekende broeikaseffect. Bovendien is de voorraad fossiele brandstoffen eindig en kunnen toekomstige generaties hier dus geen gebruik meer van maken, wat volgens de Brundtland definitie dus geen duurzame ontwikkeling is.

Koplopers in duurzame ontwikkeling

Zoals in iedere sector zijn er ook in de outdoorbranche een aantal koplopers op het gebied van duurzame ontwikkeling. Het Amerikaanse Patagonia is reeds jaren geleden begonnen met het verwerken van het thema in hun bedrijfsproces en geldt als één van de pioniers. De fabrikant doneert 1% van de omzet aan initiatieven voor bescherming van de aarde en werkt onder de naam ‘Freedom to roam’ aan het verbeteren van de leefomgeving van diersoorten, maar het meest opvallende wapenfeit voor de kritische consument is “The footprint Chronicles”. Op deze website kan van een aantal producten uit het assortiment van het merk worden nagegaan hoe de ecologische footprint van het product is samengesteld. Neem de Nano Puff Pullover: de productie van de grondstoffen voor de buitenstof en de voering vindt plaats in Nobeoka Japan, waar gerecycled polyester wordt vervaardigd. De Primaloft isolerende vezel wordt geproduceerd in het Chinese Rudong en het kledingstuk wordt in elkaar gezet in Ho Chi Minh City in Vietnam. Vervolgens wordt het kledingstuk vervoerd naar het Patagonia distributiecentrum in Reno, Nevada. Volgens Patagonia zijn voor de productie van het kledingstuk 20.189 transportkilometers en 43 Gigajoule energie nodig. Het energieverbruik komt overeen met het verbruik van een 18W spaarlamp die gedurende 28 dagen aaneengesloten brandt. Er komt in dit proces per jasje 2,8 kilogram CO2 vrij. Bovendien ontstaat er 85 gram afval en is 69 liter water nodig in het productieproces. De goede punten volgens Patagonia: het jasje is volledig recyclebaar en wordt geproduceerd in een fabriek die voldoet aan hoge milieustandaarden. Patagonia is echter ook zo eerlijk om de minpunten voor het milieu aan te geven: Het isolatiemateriaal is niet vervaardigd uit gerecycled materiaal (het materiaal is naderhand wel recyclebaar) en de waterafstotende laag die op de buitenstof wordt aangebracht is schadelijk voor het milieu. Volgens de fabrikant wordt er samen met de leveranciers van het isolatiemateriaal en de waterafstotende laag gezocht naar milieuvriendelijkere alternatieven voor hun producten. Bij het opstellen van The Footprint Chronicles ontdekte Patagonia dat transport slechts verantwoordelijk is voor 1% van het totale energieverbruik van de fabrikant. De focus ligt daarom op het productieproces. Op dit moment is reeds 89% van de voorjaarscollectie van Patagonia recyclebaar en bestaat de collectie voor 62% uit vezels met een duurzaam karakter (door Patagonia e-fibers genoemd).

Het Nieuw-Zeelandse Icebreaker laat net als Patagonia aan de gebruiker zien waar hun product vandaan komt. Bij Icebreaker is de leverancier echter geen fabrikant van kunstvezels, maar een schapenboer uit de Nieuw-Zeelandse wildernis. In ieder Icebreaker kledingstuk is een code opgenomen, waarmee de herkomst van de wolvezels kan worden nagegaan. Voer deze BAA-code in op de Icebreaker website en je ziet direct van welk ‘sheep station’ de wol afkomstig is. Je kunt een virtueel kijkje nemen op het landgoed en kennismaken met de eigenaar van de schapenfarm en zijn gezin. Icebreaker handelt voor haar grondstoffen rechtstreeks met de schapenboeren en kan daardoor hoge eisen stellen aan het welzijn van de dieren. Daarnaast laat Icebreaker na het invoeren van de BAA-code zien hoe het kledingstuk gefabriceerd wordt en welke eisen gesteld worden aan de productiebedrijven.

Ook het Duitse Vaude werkt hard aan de verduurzaming van hun productieketen. In hun ‘Sustainability Report 2010’ geeft de fabrikant aan hoe er wordt gewerkt aan een duurzame bedrijfsvoering. Het rapport bevat net als The Footprint Chronicles een overzicht van het energieverbruik, de afvalproductie en de benodigde hoeveelheid water van hun gehele productieketen. Het document laat duidelijk zien hoe deze gegevens worden berekend en wat de fabrikant doet om de schadelijke gevolgen voor het milieu te beperken. Onder de naam Ecolog is Vaude bovendien begonnen met het opstellen van een recyclingnetwerk voor polyester kledingstukken. Kledingstukken met het Ecolog label zijn voor 100% vervaardigd uit polyester en kunnen aan het einde van hun levensduur weer bij de winkel worden ingeleverd voor recycling en een tweede, derde of wellicht vierde leven. Het nieuwste wapenfeit van Vaude is de lancering van de ‘Green Shape Pyramide’: een duurzaamheidsindicator waarmee de consument eenvoudig kan zien hoe het product scoort. De basis van de pyramide bevat producten die ‘on the way’ zijn. Er is een begin, maar het kan beter. De topclassificering is bestemd voor producten die onder andere 100% Bluesign Safety gecertificeerd zijn. Zo kun je als consument eenvoudiger kiezen voor een duurzaam geproduceerd kledingstuk.

Naar 100% duurzaam

De transitie naar een duurzame toekomst is ingezet. Zoals altijd zijn er koplopers en achterblijvers in de strijd, maar zeker is dat er vooruitgang wordt geboekt in het verduurzamen van het materiaalgebruik en het beperken van het gebruik van fossiele brandstoffen bij de productie van buitensportkleding. Fabrikanten zijn op dit vlak niet alleen concurrenten, maar ook samenwerkingspartners. Door de uitdaging samen op te pakken neemt de vraag naar duurzaam geproduceerde producten toe en wordt het bovendien gemakkelijker om eisen te stellen aan de fabrikanten van de grondstoffen en halffabricaten.

De koper is natuurlijk ook een belangrijke schakel in het proces. Wanneer de vraag naar verantwoord geproduceerde producten toeneemt, worden fabrikanten aangemoedigd om meer verantwoorde producten in hun assortiment op te nemen. Er is nog een lange weg te gaan voordat het gehele assortiment van de buitensportspecialist als 100% duurzaam kan worden aangemerkt. De eerste stappen zijn echter gezet en een goed begin is het halve werk!

Tips voor duurzaam kiezen in de winkel

Wat kun je als consument doen om bewust te kiezen wanneer je op zoek bent naar aanvulling van je buitensportgaderobe? Onderstaande tips geven houvast:

– Goede voorbereiding is essentieel. Het internet is een ideale bron van informatie. Vrijwel iedere fabrikant vermeld op de website wat het bedrijf doet aan duurzame ontwikkeling.

– Zoek naar kleding die is voorzien van een geaccepteerd, onafhankelijk keurmerk, zoals Bluesign® of (in de toekomst) een Cradle to Cradle certificering.

– Kijk uit voor greenwashing. Dat kan bijvoorbeeld door na te gaan of de claims die fabrikanten doen ook meetbaar zijn. De claim dat de fabrikant duurzame energie opwekt met zonnepanelen is in principe nietszeggend. Één paneel is voldoende om dit waar te maken. Beter is het als de fabrikant meldt dat zonnepanelen op het dak van de bedrijfsgebouwen in 2009 190.124 kWh elektrische energie hebben opgewekt en dat dit 32% is van de totale elektriciteitsbehoefte (opgave van Vaude in het ‘Sustainability report 2010’).

– Vraag ernaar in de winkel. Niet alle verkopers weten veel van het thema duurzaamheid, maar in de betere winkels is altijd wel een verkoper te vinden die er meer vanaf weet. Bovendien beschikt iedere winkel over internet, waarop de verkoper desgevraagd de informatie snel kan vinden.

– Kijk zelf kritisch naar de gebruikte materialen en hoe deze zijn verwerkt. Ga zo veel mogelijk voor kleding die in het geheel is gemaakt van natuurlijke grondstoffen (wol, katoen of tegenwoordig zelfs hout!) of van één kunstvezel (bijvoorbeeld 100% nylon, polypropyleen of polyester). Een mix van natuurlijke stoffen en kunststoffen is vaak moeilijk te recyclen.

– Koop bij voorkeur kleding die zo lang mogelijk meegaat. Hoe langer de levensduur, hoe minder snel je het hoeft te vervangen.

– Ga na waar het kledingstuk is geproduceerd. Hoe dichter bij huis, hoe beter. Er is immers minder transport nodig om het kledingstuk van de fabriek naar de klant te krijgen. Helaas wordt veel kleding geproduceerd in Zuid-Oost Azië, dat niet bepaald dicht bij Nederland ligt.

Met dank aan Demmenie Sport, Bergen Magazine, Vaude Nederland, Ideavelop/Icebreaker, Ultimate Outdoor / Patagonia.